...سال ها بود سؤالی  ذهنش را مشغول کرده بود...

شکایت ازوضع زمان و حال و روز مردم دلش را بدرد آورده بود.آرامش و قرارنداشت. چاره ی این همه رنج و سرگردانی در پاسخِِ همین سؤال بود ، دلش می خواست به هر کجا که می تواند برود و هر زحمتی را تحمل کند امّا به جواب برسد.

اگر در افسانه ها شنیده ایم که کسی شال و کلاه کرد، کفش آهنی پوشید  وهر چه لازم بود برداشت و... به راه افتاد تا به خواسته اش برسد...امّااینجا ارده و تلاش پیگیر او نه یک افسانه ،که یک حقیقت بود . او بیست سال به دنبال این جواب می گشت ...

 محمد از اهالی کُلِین (روستايي در 38 كيلومتري شهر ري) در سال 269 هجری قمری بدنیا آمد،در دوره ی امامت امام عسگری-سلام خدا بر او باد-.

 او مراحل ابتدايى دانش  را نزد پدرش یعقوب بن اسحاق  و دايى بزرگوارش كه خود از استادان علم حديث بود گذراندو پس از آشنايى با منابع رجالى و حديثى از كلين مهاجرت كرد و با توشه ای از  شناخت مكتب اهل بيت (عليهم السلام) ،به شهر رى كه در آن عصر از مرتبه علمى خاصى برخوردار بود مسافرت كرد.

«رى» در آن زمان شهربزرگی بود که علاوه بر شیعیان ، مذاهب شافعى، حنفى و حتی اسماعیلیان عقايد خود را تبلیغ می کردند. كلينی در مدت اقامت در این شهر، در كنار گذراندن تحصيلات خود نه تنها با عقايد و انديشه هاى ديگر مذاهب و فرقه ها آشنا شد بلكه به خطاها و اختلافات آن ها را از نزدیک پی برد. 

او درد جامعه را شناخته بود  و آگاهانه در پی  درمان آن بود.

کلینی سال ها در جستجوی علم و حدیث در شهرهای مختلفی مانند قم ،کوفه و بغداد اقامت کرد . آموختن و تدوین احادیث یا همان گنجینه های  علمی بزرگان معصوم ، راهی بود که برای رسیدن به گوهر اصیل حقیقت در پیش گرفته بود.

او که در دوره ی غیبت کوتاه و همزمان با چهار نائب خاص امام زمان(علیه السلام) زندگی می کرد،از مشهورترين شخصيت های علمی زمان شد كه شيعه و سنى با احترام از او یاد می کردند و او را به راستى گفتار و درستى كردار و احاطه كامل بر احاديث می شناختندو برای دریافت حدیث و احکام به او مراجعه مى كردند.از این رو مورد وثوق و اعتماد هر دو فرقه بود و"ثقةالاسلام" لقب گرفت،نخستين دانشمند اسلامى كه به اين عنوان خوانده شده و براستی که شایسته ی این مقام بوده است.

مهمترین یادگار عمر پرافتخار کلینی ،کتاب "کافی"است که با تلاش خستگی ناپذیر او در مدت بیست سال تألیف شد. این مجموعه که خود شامل اصول كافى (دو جلد)، فروع كافى (پنج جلد) و روضه كافى (يك جلد) است ، در بردارنده شانزده هزار و يكصد و نود و نه (16199) حديث از پيامبر اسلام(ص) و ائمه معصومين عليه السلام مى باشد. کار او در این بیست سال معادلِ كارى بود كه شش تن از بزرگترين عالمان اهل سنت در مدت يك قرن براى مذهب خود انجام دادند.

او در مقدمه ی کتاب کافی می نویسد:

" ای برادر! آگاه شدم از شکایت تو نسبت به اهل این زمان ، که بر اساس نادانی با هم کنار آمده اند و در آباد کردن بیراهه های  جهالت و در مخالفت با دانش و اهل آن همدست شده اند ،تا آنجا که کم مانده علم از میانشان رخت بسته و ریشه کن گردد...و پرسیدی که آیا رواست مردم بر نادانی بمانند وبدون دانش و آگاهی دینداری کنند؟..."

و در پایان این مقدمه می خوانیم:

" خدا را شکر که گرداوری کتابی را  که درخواست کردی، هموار ساخت.امیدوارم همان باشد که تو می خواستی..."

او معتقد بود علاج اين همه نابسامانى، بازگشت به سخن و پيام اهل بيت (عليهم السلام) است.او ارزش این یادگارهای بی بدیل را شناخته بود.

کلینی با چهار سفیر و وکیل خاص حضرت مهدی(عليه السلام) هم دوره بود و حضورش در بغداد-همانجا که این بزگواران زندگی می کردند- به او این امکان را می داد که در مورد درستیِ نوشته هایش تحقیق کند . از این جهت نوشته های او اعتبار ویژه ای دارند . کتاب کافی در ردیف چهار کتاب ممتاز شیعه قرار گرفته است.

شیخ کلینی ،تا ماه های پایانی دوره ی غیبت صغری(329 هجری) در بغداد زندگی کرد .

اکنون به آرامشی که بدنبال آن بود ،رسیده بود.

در جستجوی داروی جهل و درماندگی ،سال ها در کنار   سرچشمه ی زلال علم نشستن و از آب حیات دانش بی کران اهل بیت(عليه السلام)  نوشیدن…. وه! که چه لذّتی داشت.

…دوست داشت دیگران  هم سیراب شوند…ای کاش مردم قدر نوشته هایش را بدانند …